W rezerwacie występują rzadkie i chronione gatunki roślin m.in. rosiczka okrągłolistna, modrzewnica zwyczajna i żurawina błotna. Rotuz to również królestwo ptaków, reprezentowanych przez m.in.: myszołowa, puszczyka, dzięcioła czarnego, pełzacza leśnego, kowalika, słonkę czy bociana czarnego. Wśród gadów spotkać można jadowitą żmiję zygzakowatą i beznogą jaszczurkę – padalca, a także płazy: traszkę zwyczajną i ropuchę.
Według lokalnych podań i opowieści starszych mieszkańców okolicznych miejscowości, w miejscu dzisiejszego Rotuza dawniej tętniło życiem miasto, które z nieznanych przyczyn osunęło się pod ziemię i zostało pochłonięte przez grząskie mokradła. Legenda głosi, że gdy poziom wody w bagnach gwałtownie opada, z mułu i błota zaczyna wystawać czubek wieży dawnego ratusza.
To właśnie od tej opowieści ma pochodzić sama nazwa rezerwatu. Słowo „Rotuz” wywodzi się bezpośrednio z języka niemieckiego od słowa Rathaus, czyli ratusz. Wokół rezerwatu, ze względu na jego niedostępny, mglisty i bagnisty charakter, w dawnych wiekach krążyły również klasyczne dla Śląska Cieszyńskiego opowieści o utopcach wciągających nieostrożnych wędrowców w głębiny oraz o błąkających się po lesie duchach i zjawach. Więcej o legendach Rotuza można znaleźć w książce Zdzisława Nowrotka pt. „Rajskie Lasy”.
Rezerwat Rotuz został utworzony w 1966 roku. Powierzchnia rezerwatu liczy 40,63 ha a jego otulina 136,29 ha, z czego 10,4 ha oraz 89,2 ha otuliny znajduje się na terenie gminy Czechowice-Dziedzice.
